Groots overzicht van de foto's van Helen Levitt in de Kunsthal

Helen Levitt (1913–2009) is een van de grondleggers van de straatfotografie. Kunsthal toont vanaf 30 mei met City at Play ruim 220 foto's, een film en kleurendia’s. Voor het eerst geselecteerd uit haar volledige archief van haar beeld van het leven op straat in New York. Bij de tentoonstelling verschijnt de beeldrijke catalogus Helen Levitt. 

Helen Levitt geldt als een van de invloedrijkste fotografen van haar generatie. Al vroeg in haar carrière heeft ze een solotentoonstelling in het Museum of Modern Art, op een moment dat fotografie nog nauwelijks als zelfstandige kunstvorm werd erkend. Haar werk inspireerde generaties fotografen na haar. Toch bleef Levitt zelf op de achtergrond. Over haar werk zei ze weinig: "Gewoon wat je ziet. Als het makkelijk onder woorden te brengen was, was ik wel schrijver geworden."

De tentoonstelling opent met Levitts vroege foto's uit de jaren dertig: intieme, ongeposeerde beelden van het dagelijkse leven in Harlem, de Lower East Side en Hell's Kitchen.Levitt beweegt zich in die jaren in het gezelschap van twee van de grootste fotografen van de twintigste eeuw: Henri Cartier-Bresson inspireert haar werkwijze, Walker Evans herkent meteen haar potentieel en introduceert haar in zijn netwerk. Via hem leert ze schrijver James Agee en kunsthistoricus Janice Loeb kennen, met wie ze later nauw samenwerkt. 

Vanaf 1937 geeft Levitt les aan kinderen in East Harlem via het Federal Art Project, een overheidsprogramma dat kunstenaars werk biedt tijdens de Grote Depressie. Onderweg naar school fotografeert ze de krijttekeningen van kinderen op muren en stoepen, soms met de makers zelf in beeld. In dezelfde periode fotografeert Levitt ook Roma- en Sinti-families in Spanish Harlem en Yorkville. De kinderen staan daarin centraal, vaak omringd door persoonlijke spullen van het gezin. 

Winkelsucher

Tussen 1938 en 1940 maakt Levitt haar meest iconische werk en ontwikkelt ze haar herkenbare fotografische stijl. Met een 50mm-lens beweegt ze zich dicht op haar onderwerpen, en met de winkelsucher – een speciaal zoekertje – kijkt ze één kant op terwijl de camera de andere kant op wijst. Zo blijft ze vrijwel onopgemerkt. Het resulteert in beelden waarin mensen volledig in zichzelf lijken op te gaan: een kind dat geconcentreerd speelt, iemand die even stilvalt in de drukte van de straat.

In 1941 reist Levitt naar Mexico-Stad, een van haar weinige reizen naar het buitenland, geraakt door de foto's die Cartier-Bresson er eerder maakte. Ze verblijft er vijf maanden en trekt naar wijken buiten het centrum. De beelden zijn rauwer en directer dan haar New Yorkse werk: armoede en sociale ongelijkheid zijn onmiskenbaar aanwezig. 

Halverwege de jaren veertig maakt Levitt samen met Janice Loeb en schrijver James Agee de baanbrekende korte zwart-witfilm In the Street. De film is een aanvulling op haar fotografie en geldt als een vroege voorloper van wat later cinéma vérité zou heten: een documentaire vorm die het dagelijks leven zo echt mogelijk laat zien. Parallel aan de film werkt Levitt samen met Agee ook aan A Way of Seeing, een boek met haar New Yorkse foto's. Door tegenslagen verschijnt het pas in 1965, maar het geldt sindsdien als een sleutelwerk binnen haar oeuvre: de meest expliciete duiding die Levitt ooit van haar eigen werk toestaat. 

Klassiekers van de straatfotografie

Aan het eind van de jaren vijftig kiest Levitt voor kleur, wanneer zwart-wit nog de norm is in de kunstfotografie. Dankzij een beurs van de Guggenheim Foundation kan ze zich er volledig op toeleggen. City at Play presenteert haar kleurenfoto’s uit de jaren zestig tot begin jaren negentig met zowel afdrukken als projecties, precies zoals Levitt ze zelf ook toonde. Een felrode auto tegen een verweerde gevel, pasteltinten op stoepen en trappen: kleur wordt geen toevoeging, maar compositie.  

In de jaren zeventig keert Levitt terug naar de New Yorkse metro, een omgeving die ze al kende van eind jaren dertig, toen ze Walker Evans vergezelde tijdens zijn fotoproject Many Are Called. Nu fotografeert ze zelf, en de stad is veranderd. Graffiti bedekt de wanden, reizigers kleden zich minder formeel. Toch zoekt ze naar dezelfde dingen als altijd: een hand op de leuning, een kort gesprek tussen onbekenden, een moment van verstilling in een volle wagon. 

Vanaf de jaren tachtig, als het leven zich minder op straat afspeelt, fotografeert Levitt minder frequent. Toch blijft ze tot op hoge leeftijd doorgaan. In 2009 overlijdt ze in New York, ze is dan 95 jaar oud. Haar foto's zijn nog altijd te zien in musea wereldwijd en worden tot de klassiekers van de straatfotografie gerekend.